4 điểm mới trong Luật ATTP sửa đổi người dân và doanh nghiệp cần biết

Người dân địa phương thưởng thức ẩm thực đường phố tại TP.HCM. Ảnh: Lonely Planet.

Sau hơn 15 năm thực thi, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho công tác quản lý lĩnh vực này. Tuy nhiên, sự phát triển của thương mại điện tử, chuỗi cung ứng toàn cầu và mô hình kinh doanh mới khiến nhiều quy định không còn theo kịp thực tiễn.

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) vì vậy đề xuất nhiều chính sách mới theo hướng quản lý dựa trên nguy cơ, tăng hậu kiểm, đẩy mạnh chuyển đổi số, siết quản lý kinh doanh thực phẩm trên sàn thương mại điện tử và nâng cao trách nhiệm đối với thức ăn đường phố, suất ăn tập thể.

Kiểm soát thực phẩm từ trang trại đến bàn ăn

Điểm mới đáng chú ý đầu tiên là chuyển từ quản lý theo từng công đoạn sang kiểm soát an toàn thực phẩm xuyên suốt toàn bộ chuỗi cung ứng, từ sản xuất ban đầu, sơ chế, chế biến, phân phối đến lưu thông trên thị trường.

Theo dự thảo, thực phẩm sau thu hoạch, giết mổ hoặc khai thác phải đáp ứng giới hạn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y và các chất ô nhiễm theo tiêu chuẩn quốc tế Codex. Đồng thời, các cơ sở sản xuất sẽ từng bước bắt buộc áp dụng các hệ thống quản lý an toàn thực phẩm tiên tiến như GMP, HACCP, ISO 22000, FSSC 22000, IFS hoặc BRC theo lộ trình do Chính phủ quy định.

Một điểm mới khác là các cơ sở sản xuất đạt các tiêu chuẩn quốc tế hoặc thực hành nông nghiệp tốt như GlobalGAP, ASEAN GAP, hữu cơ... sẽ được miễn cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Qua đó, giảm thủ tục hành chính và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nâng cao chất lượng sản xuất.

Siết hậu kiểm, quản chặt sàn thương mại điện tử

Dự thảo cũng cải cách phương thức quản lý thực phẩm theo hướng phân loại sản phẩm dựa trên mức độ rủi ro thay vì áp dụng một cơ chế chung.

Theo đó, một số nhóm thực phẩm có nguy cơ cao như thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt và sản phẩm dinh dưỡng dành cho trẻ dưới 36 tháng tuổi phải đăng ký bản công bố trước khi lưu hành.

Trong khi đó, nhiều nhóm thực phẩm khác chỉ cần công bố tiêu chuẩn áp dụng hoặc thậm chí không phải công bố, nhưng đều được tăng cường kiểm tra trong quá trình lưu thông trên thị trường.

Dự thảo bổ sung các quy định riêng đối với hoạt động kinh doanh thực phẩm trên nền tảng thương mại điện tử. Ảnh: Phương Lâm.

Đối với thực phẩm nhập khẩu, dự thảo giữ nguyên 3 phương thức kiểm tra gồm kiểm tra chặt, kiểm tra thông thường và kiểm tra giảm. Tuy nhiên, hàng hóa vẫn có thể được thông quan mà không phải chờ kết quả kiểm nghiệm trong một số trường hợp, đồng thời mở rộng diện miễn hoặc giảm kiểm tra đối với sản phẩm được sản xuất theo các hệ thống quản lý chất lượng quốc tế.

Đáng chú ý, dự thảo lần đầu bổ sung các quy định riêng đối với hoạt động kinh doanh thực phẩm trên nền tảng thương mại điện tử.

Theo đó, người bán phải đăng tải hoặc cung cấp cho sàn thương mại điện tử các giấy tờ như bản công bố sản phẩm, giấy xác nhận nội dung quảng cáo (nếu có). Chủ quản nền tảng cũng phải xây dựng cơ chế kiểm duyệt và chịu trách nhiệm liên đới nếu không thực hiện đầy đủ việc kiểm soát, dẫn đến sự cố an toàn thực phẩm gây thiệt hại cho người tiêu dùng.

Xây dựng "hồ sơ số" cho thực phẩm

Một trong những thay đổi lớn của dự thảo là thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý an toàn thực phẩm.

Theo đó, cơ quan quản lý sẽ từng bước số hóa toàn bộ dữ liệu, xử lý thủ tục hành chính trên môi trường điện tử và xây dựng hệ thống thông tin an toàn thực phẩm thống nhất từ trung ương đến địa phương. Hệ thống này sẽ lưu trữ thông tin về cơ sở sản xuất, kinh doanh, toàn bộ vòng đời sản phẩm, lịch sử vi phạm, kết quả kiểm nghiệm và các sự cố an toàn thực phẩm.

Dự thảo cũng đề xuất ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), mã số, mã vạch, nhãn điện tử và nền tảng truy xuất nguồn gốc để hỗ trợ phân tích nguy cơ, cảnh báo sớm, thu hồi sản phẩm và xử lý vi phạm.

Bên cạnh đó, hệ thống dữ liệu sẽ được kết nối với cơ sở dữ liệu của các bộ, ngành liên quan nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và rút ngắn thời gian xử lý khi xảy ra sự cố mất an toàn thực phẩm.

Tăng trách nhiệm với thức ăn đường phố và suất ăn tập thể

Một nội dung mới khác là mở rộng quản lý đối với loại hình cung cấp suất ăn tập thể, đồng thời siết chặt hơn hoạt động kinh doanh thức ăn đường phố.

Một người bán hàng rong ở Châu Đốc. Ảnh: Lonely Planet.

Ngoài việc kế thừa các quy định hiện hành về điều kiện vệ sinh, dụng cụ, nguyên liệu và người trực tiếp kinh doanh, dự thảo bổ sung nhiều nghĩa vụ mới như lưu giữ hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc nguyên liệu; thực hiện cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm; thông báo thông tin cơ sở với chính quyền địa phương để phục vụ công tác quản lý và truy xuất nguồn gốc khi cần thiết.

Dự thảo cũng giao UBND cấp xã lập danh mục các cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố và suất ăn tập thể trên địa bàn; tăng cường thanh tra, kiểm tra, tiếp nhận phản ánh, cập nhật thông tin vi phạm, ngộ độc thực phẩm vào hệ thống dữ liệu và triển khai các biện pháp phòng ngừa, xử lý sự cố.

Theo Bộ Y tế, các chính sách mới được xây dựng theo hướng tăng cường hậu kiểm, quản lý dựa trên nguy cơ và ứng dụng công nghệ, vừa bảo đảm an toàn thực phẩm cho người dân, vừa tạo điều kiện cho các doanh nghiệp đầu tư bài bản, áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến, thay vì gia tăng các thủ tục tiền kiểm như một số ý kiến lo ngại.

Phương Anh