13 năm thực thi Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá: Môi trường không khói thuốc chuyển biến tích cực

Môi trường không khói thuốc chuyển biến rõ rệt sau 13 năm

Theo TS.BS Hà Anh Đức - Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh, Giám đốc Quỹ Phòng chống tác hại của thuốc lá, trong 13 năm qua, thực thi môi trường không khói thuốc luôn là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của công tác phòng, chống tác hại thuốc lá, được triển khai đồng bộ từ Trung ương đến địa phương.

Để hướng dẫn thống nhất việc thực hiện các quy định của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Bộ Y tế đã ban hành nhiều tài liệu hướng dẫn xây dựng môi trường không khói thuốc tại nơi làm việc, trường học, bệnh viện, phương tiện giao thông công cộng, khách sạn, nhà hàng, khu du lịch và cộng đồng dân cư.

Thực hiện môi trường không khói thuốc lá tại nơi làm việc.

Giai đoạn 2014-2025, Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá hằng năm hỗ trợ hơn 100 đơn vị thuộc các bộ, ngành, địa phương, các thành phố du lịch và các tổ chức chính trị - xã hội triển khai hoạt động thực thi quy định cấm hút thuốc tại nơi làm việc và nơi công cộng.

Nhờ đó, việc xây dựng môi trường không khói thuốc đã có nhiều chuyển biến tích cực, đặc biệt tại cơ sở giáo dục, cơ sở y tế, cơ quan hành chính và trên các phương tiện giao thông công cộng.

Hiện nay, tình trạng hút thuốc trong các cuộc họp, hội nghị, hội thảo của cơ quan nhà nước hầu như không còn. Nhiều địa phương cũng đã giảm hoặc bỏ hẳn việc mời thuốc trong đám cưới, đám tang và các hoạt động cộng đồng, cho thấy nhận thức và ý thức tuân thủ quy định cấm hút thuốc trong xã hội đã có sự thay đổi rõ nét.

Đây được đánh giá là một trong những kết quả bền vững của công tác phòng, chống tác hại thuốc lá, góp phần thực hiện hiệu quả Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cũng như Nghị quyết số 20 của Ban Chấp hành Trung ương về tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Tỷ lệ phơi nhiễm khói thuốc thụ động giảm đáng kể

Sau 13 năm thực hiện các quy định về môi trường không khói thuốc, tỷ lệ tiếp xúc với khói thuốc thụ động đã giảm đáng kể tại hầu hết các địa điểm công cộng.

Cụ thể, tỷ lệ phơi nhiễm tại nơi làm việc giảm từ 55,9% năm 2010 xuống còn 22,4% năm 2024; Tại cơ sở y tế, tỷ lệ này giảm từ 23,6% xuống còn 22,6%; Ở các trường trung cấp, cao đẳng và đại học, tỷ lệ tiếp xúc với khói thuốc giảm từ 54,3% xuống còn 35,6%.

Trên phương tiện giao thông công cộng, tỷ lệ phơi nhiễm giảm từ 34,4% xuống còn 22,9%; Tại nhà hàng, quán ăn, tỷ lệ giảm từ 84,9% xuống còn 67,3%.

Đặc biệt, tại gia đình - nơi người không hút thuốc thường xuyên chịu ảnh hưởng của khói thuốc - tỷ lệ phơi nhiễm đã giảm mạnh từ 73,1% xuống còn 44,9%.

Để tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong giám sát việc thực hiện môi trường không khói thuốc, Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá cũng đã xây dựng và đang thí điểm ứng dụng trên điện thoại di động, cho phép người dân phản ánh các hành vi vi phạm Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, đồng thời bình chọn các địa điểm thực hiện tốt môi trường không khói thuốc.

Theo đánh giá, sự hỗ trợ của Quỹ đối với các bộ, ngành và địa phương đã góp phần quan trọng trong việc thay đổi nhận thức, hành vi của lãnh đạo các đơn vị, cán bộ, công chức, viên chức, người lao động cũng như người dân đối với việc tuân thủ quy định cấm hút thuốc tại nơi công cộng.

Nhiều bất cập trong quy định và thực thi

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc xây dựng môi trường không khói thuốc vẫn còn nhiều tồn tại.

Theo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện hành, trường cao đẳng, đại học và học viện chưa thuộc nhóm địa điểm cấm hút thuốc hoàn toàn trong nhà và trong phạm vi khuôn viên. Trong khi đó, đây lại là nhóm tuổi có tỷ lệ sử dụng thuốc lá cao, dễ bị tác động bởi hành vi hút thuốc của người xung quanh.

Tỷ lệ phơi nhiễm thuốc lá thụ động tại nước ta vẫn còn cao.

Ngoài ra, quy định cấm hút thuốc tại các cơ sở hoặc khu vực có nguy cơ cháy, nổ cao hiện vẫn còn khá chung chung, gây khó khăn trong việc xác định đối tượng áp dụng cũng như công tác kiểm tra, giám sát.

Một bất cập khác là Luật hiện vẫn cho phép bố trí khu vực hút thuốc riêng tại khu vực cách ly của sân bay; quán bar, karaoke, vũ trường, khách sạn và cơ sở lưu trú du lịch; tàu thủy và tàu hỏa.

Tuy nhiên, theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), chỉ có việc cấm hoàn toàn hút thuốc trong mọi không gian công cộng mới có thể bảo vệ hiệu quả người dân khỏi tác hại của khói thuốc thụ động, đồng thời góp phần hỗ trợ cai nghiện thuốc lá và giảm tỷ lệ hút thuốc ở thanh thiếu niên.

Hiện nhiều quốc gia như Mỹ, Trung Quốc, các nước châu Âu cũng như nhiều quốc gia Đông Nam Á đã áp dụng mô hình sân bay không khói thuốc hoàn toàn, không bố trí phòng hút thuốc riêng.

Một số địa điểm vẫn là "điểm nóng" vi phạm

Mặc dù hầu hết các địa điểm cấm hút thuốc đã xây dựng nội quy và treo biển cấm hút thuốc, song qua kiểm tra, giám sát cho thấy vẫn còn không ít hạn chế.

Nhiều nơi số lượng biển cấm hút thuốc còn ít, vị trí đặt biển chưa phù hợp, khó quan sát.

Tình trạng vi phạm vẫn diễn ra khá phổ biến tại khách sạn, nhà hàng, quán ăn, quán cà phê, quán bar và karaoke. Việc nhắc nhở người vi phạm chưa thường xuyên, trong khi xử lý vi phạm còn rất hạn chế.

Ở các bến xe, bến tàu, nhà ga, lực lượng giám sát còn mỏng, không đủ điều kiện kiểm tra liên tục và cũng không có thẩm quyền xử phạt.

Đối với các cơ sở giáo dục, tình trạng hút thuốc đã giảm nhưng vẫn còn xảy ra ở một bộ phận cán bộ, giáo viên, học sinh và sinh viên.

Đáng chú ý, theo đánh giá, tại nhiều cơ quan, đơn vị, người đứng đầu vẫn còn hút thuốc hoặc chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm của người quản lý địa điểm cấm hút thuốc theo quy định của Luật.

Bên cạnh đó, ý thức chấp hành quy định cấm hút thuốc tại nơi công cộng của một bộ phận người dân vẫn chưa cao, ảnh hưởng đến hiệu quả xây dựng môi trường không khói thuốc trên phạm vi toàn quốc.

Truyên thông thực hiện môi trường không khói thuốc tại bệnh viện.

Thái Bình